PESTEN BEGRIJPEN
Misvattingen
HET PESTEN
Pesten is wanneer iemand bewust en meerdere keren een ander kwetst. De persoon die gepest wordt, weet vaak niet hoe hij of zij zich kan verdedigen.
Bij pesten is er altijd een ongelijke machtsverhouding.
Wie wordt gepest?
Wie pest?
Rollen kunnen veranderen
Neutraal blijven bestaat niet
Gevolgen van pesten
Volgens de wet
MISVATTINGEN
“Als je gepest wordt, ben je zwak.”
“Pesten is gewoon een ruzie.”
“Je moet gewoon met de pester praten.”
“Het is de schuld van het slachtoffer.”
« Waar rook is, is vuur. »
“Met het slachtoffer is iets mis.”
“Het slachtoffer heeft gewoon teveel gebreken.”
“Dat is mijn zaak niet.”
“Het slachtoffer moet gewoon harder zijn best doen.”
Pesten is wanneer iemand bewust en herhaaldelijk wordt gekwetst en zich moeilijk kan verdedigen. Er is altijd een machtsverschil.
Schelden, bedreigen, slaan, duwen, roddels verspreiden, uitlachen, vernederen, spullen afpakken of beschadigen, iemand buitensluiten of met z’n allen tegen één persoon gaan: pesten kan veel vormen aannemen.
Pesten kan gebeuren met woorden, lichamelijk, sociaal of online, bijvoorbeeld via berichten of sociale media. Soms wordt iemand ook geviseerd om wie die persoon is of om iets waarin die verschilt van anderen.
Wie wordt gepest?
Dat kan jij zijn. Of ik. Soms wordt iemand gepest omdat die anders is. Maar lang niet altijd. Er zijn geen vaste regels en er is nooit een geldige reden om iemand te pesten.
Wie gepest wordt, heeft vaak het gevoel zich niet te kunnen verdedigen tegen iemand die sterker of machtiger lijkt. Als omstaanders niet reageren, kan dat gevoel nog groter worden.
Daardoor kan iemand zich alleen en kwetsbaar voelen. Veel jongeren durven niets te zeggen uit angst dat het pesten erger wordt, dat ze niet geloofd worden of dat anderen hen een ‘klikspaan’ vinden.
Ook schaamte kan ervoor zorgen dat iemand zwijgt. Maar zwijgen maakt het vaak nog zwaarder. Daarom is het belangrijk dat je weet: hulp vragen is niet klikken. Je hoeft dit niet alleen op te lossen.
Wie pest?
Dat kan jij zijn. Of ik. Soms gaan mensen te ver om zichzelf te bewijzen, indruk te maken of iemand bewust pijn te doen.
Wie pest, probeert soms sterker of zekerder over te komen door agressief gedrag, lichamelijke kracht of kwetsende woorden. Sommige pesters zijn meer bezig met hun eigen status of reputatie dan met de schade die ze bij iemand anders aanrichten.
Als niemand reageert, kan het pestgedrag blijven doorgaan. Hoe langer dat duurt, hoe normaler het voor de pester kan gaan voelen. Daardoor wordt het ook moeilijker om stil te staan bij wat de ander voelt
Rollen kunnen veranderen
Iemand die gepest wordt, kan later zelf gaan pesten. Daarom is het belangrijk om de cirkel te doorbreken en andere oplossingen te vinden.
.
Rollen liggen niet voor altijd vast. Iemand die pest, kan zelf gepest worden. En iemand die gepest wordt, kan later zelf anderen gaan pesten.
Dat zie je bijvoorbeeld ook in de film ‘Un Monde’ van Laura Wandel.
Onpartijdigheid bestaat niet.
Neutraal blijven bestaat niet.
Je helpt mee aan een oplossing, of je laat het probleem verder bestaan.
Bij pesten bestaat er niet zoiets als een volledig neutrale toeschouwer. Wat je doet – of niet doet – heeft invloed.
Vraag jezelf daarom af: helpt wat ik nu doe het pesten verder, of maak ik ruimte voor een oplossing?
Gevolgen van pesten
Pesten kan veel teweegbrengen: verdriet, stress, machteloosheid, schuldgevoel, onzekerheid en soms zelfs trauma.
Wie gepest wordt, kan daar zowel lichamelijk als emotioneel last van krijgen. Denk aan buikpijn of hoofdpijn, slecht slapen, anders gaan eten, stress, een negatief zelfbeeld, zich alleen voelen of zich terugtrekken. Ook concentratieproblemen, slechtere schoolresultaten of niet meer naar school willen gaan kunnen signalen zijn.
Soms probeert iemand opnieuw controle te krijgen over wat er gebeurt, maar weet die niet hoe. Wanneer de druk heel groot wordt, kunnen jongeren zichzelf pijn doen, heel somber worden of gedachten krijgen dat ze er niet meer willen zijn. Zulke signalen moeten altijd ernstig genomen worden.
Let daarom op opvallende veranderingen in gedrag, zoals plots agressiever worden, zich sterk terugtrekken of zich isoleren.
Ook wie pest, kan zelf met moeilijkheden worstelen. Soms gebruikt iemand anderen om sterker, belangrijker of populairder te lijken. Dat verklaart pestgedrag misschien, maar maakt het nooit oké.
Ook jongeren die pesten meemaken als omstaander kunnen stress, machteloosheid of schuldgevoel ervaren. Vooral wanneer pesten zich blijft herhalen, kan het een diepe impact hebben en nog lang sporen nalaten.
Pesten en de wet
Pesten is niet ‘maar een grap’. Bepaalde vormen van pestgedrag kunnen strafbaar zijn.
Pesten kan bestaan uit verschillende feiten die afzonderlijk of samen in strijd kunnen zijn met de wet, zoals bedreigingen, geweld, belaging of andere ernstige vormen van grensoverschrijdend gedrag.
Pesten valt onder artikel 442bis van het Strafwetboek. Het woord ‘pesten’ wordt daarin niet letterlijk vermeld, maar de wet bestraft wel opzettelijk gedrag dat de rust van een persoon ernstig verstoort. Dergelijke feiten kunnen worden bestraft met een gevangenisstraf van 15 dagen tot 2 jaar en/of een geldboete.
“Als ik gepest word, ben ik zwak”
Nee. Gepest worden betekent niet dat je zwak bent. Het betekent dat je in een oneerlijke situatie terechtgekomen bent waarin je niet goed weet hoe je het pesten kunt stoppen.
Je hoeft niets verkeerd te doen en je hoeft ook niet “anders” te zijn om een doelwit te worden. Pesten is onrechtvaardig en heeft geen geldige reden.
Dat jij gepest wordt, zegt niets over jouw kracht of waarde. De verantwoordelijkheid ligt bij het pestgedrag, niet bij jou.
Blijf jezelf. Jij hoeft je niet kleiner te maken om anderen tevreden te stellen.
“Pesten is gewoon een conflict”
Nee. Een conflict en pesten zijn niet hetzelfde.
.
Bij een conflict hebben mensen een meningsverschil en staan ze meestal min of meer op gelijke voet. Als het probleem wordt opgelost, kan het conflict stoppen.
Bij pesten is er een machtsverschil en wordt iemand herhaaldelijk geviseerd of gekwetst. Stel dat een nieuwe leerling telkens opnieuw door een groep wordt buitengesloten of aangevallen. Dan kun je moeilijk zeggen dat die leerling gewoon “een conflict” met de groep moet oplossen.
Blijf daarom niet hangen in de vraag waarom iemand gepest wordt. De belangrijkste vraag is: hoe stoppen we het?
“Je moet met de pester praten om het op te lossen”
Niet altijd. Een rustig gesprek werkt bij een gewoon conflict, maar bij pesten kan rechtstreeks praten met de pester de situatie soms erger maken.
Bij pesten is er vaak een bedoeling om te kwetsen of macht uit te oefenen. Als je uitlegt hoeveel pijn iets doet, kan dat in sommige situaties juist extra informatie geven aan degene die pest.
Zoek daarom steun bij iemand die je vertrouwt: een ouder, leerkracht, leerlingenbegeleider of andere vertrouwenspersoon. Samen kunnen jullie bekijken wat veilig en verstandig is.
Je hoeft dit gesprek niet alleen aan te gaan.
“Wie gepest wordt, zal wel iets verkeerd gedaan hebben”
Nee. Wat iemand ook heeft gedaan: niemand verdient het om gepest te worden.
Pesten goedpraten door te zoeken naar een “fout” van degene die gepest wordt, schuift de verantwoordelijkheid naar de verkeerde persoon.
Iemand kan een fout maken, ruzie hebben of iets doms doen. Dat kan besproken of rechtgezet worden. Maar het is nooit een reden om die persoon herhaaldelijk te vernederen, uit te sluiten, bedreigen of pijn te doen.
Niets rechtvaardigt pesten.
“Waar rook is, is vuur”
Nee. Bij pesten is dit een gevaarlijke gedachte, omdat ze de schuld bij degene die gepest wordt legt.
Als iemand gepest wordt, gaan mensen soms zoeken naar wat die persoon dan wel gedaan zal hebben. Maar daarmee kijk je naar de verkeerde kant.
Als je ziet dat er bij iemand wordt ingebroken, vraag je toch ook niet wat die bewoner heeft gedaan om een inbraak te “verdienen”? Zo werkt het bij pesten evenmin. De verantwoordelijkheid ligt bij wie pest.
Anders zijn is geen fout. Blijf jezelf en durf zelf na te denken.
“Wie gepest wordt, heeft een probleem met zijn of haar persoonlijkheid”
Nee. Iemand wordt niet gepest omdat er iets mis is met zijn of haar persoonlijkheid
Het zou gemakkelijk zijn om te denken dat een bepaald karakter of gedrag verklaart waarom iemand een doelwit wordt. Maar daarmee maken we degene die gepest wordt verantwoordelijk voor het gedrag van anderen.
Iedereen is anders en iedereen heeft zijn eigen karakter, talenten, gevoeligheden en eigenaardigheden. Juist die verschillen maken mensen uniek.
Jij bent uniek. Je mag jezelf zijn én anderen respecteren zoals zij zijn!
“Wie gepest wordt, heeft te veel gebreken”
Nee. Niemand hoeft perfect te zijn om met respect behandeld te worden
.
Je hoeft niets bijzonders te doen om een doelwit te worden. Soms wordt iemand gewoon uitgekozen. Welke reden er ook wordt verzonnen: ze maakt pesten nooit aanvaardbaar.
Je hoeft jezelf niet te veranderen om het pestgedrag van anderen te rechtvaardigen of te stoppen. Wel mag je hulp zoeken en stappen zetten om opnieuw veiligheid te vinden.
Je verschillen horen bij jou. Blijf jezelf!
“Het is hun zaak, daar heb ik niets mee te maken”
Nee. Als je pesten ziet, maakt jouw reactie verschil.
Pesten speelt zich vaak af in een groep. Daarom kan ook de groep helpen om het te stoppen. Meelachen, doorsturen, wegkijken of niets doen kan het gevoel geven dat het pestgedrag wordt aanvaard.
Dat betekent niet dat je jezelf in gevaar moet brengen. Je kunt steun zoeken, een volwassene of vertrouwenspersoon inschakelen, naast degene gaan staan die gepest wordt of duidelijk maken dat je niet meedoet.
Je hoeft geen held te spelen. Maar je kunt wél meehelpen aan een oplossing.
“Wie gepest wordt, moet gewoon wat meer zijn best doen”
Nee. Degene die gepest wordt kan het probleem niet in zijn eentje oplossen.
De verantwoordelijkheid om het pesten te stoppen ligt niet bij degene die het ondergaat. Nog harder proberen om erbij te horen, jezelf veranderen of alles alleen oplossen kan juist uitputtend zijn.
Je hebt geen controle over wat anderen doen. Wat je wél kunt doen, is stap voor stap hulp inschakelen en samen met vertrouwenspersonen werken aan veiligheid.
Blijf bij de stappen die je helpen om uit de pestsituatie te komen. Je hoeft dit niet alleen te dragen.
Hou vol. Er zijn mensen die naast je kunnen staan.